ZNACZENIE DLA ROZWOJU MYŚLI ARTYSTYCZNEJ

Ani jednak sztuka tantry, ani to ważkie ideowo, a jednocześnie doskonałe w swej czy­stości i prostocie dzieło Goethego, wyprzedza­jące konstruktywizm o 125 lat, ani współcze­sne mu, rowne rewolucyjne projekty architektoimczine E. L. Boullego czy C. N. Ledoux nie miały znaczenia dla rozwoju myśli arty­stycznej w wieku XX. Jako zbyt rewolucyjne na swoj czas lub zbyt… Czytaj więcej »

W MATEMATYCZNYM POJĘCIU

Kula jest formą w pojęciu matematycznym najprostszą i najdoskonalszą, a jednocześnie niezwykle ważną znaczeniowo w symbolice wszystkich kultur, oznaczającą min. początek wszechrzeczy, światło i słońce, ziemię, czas i źródło życia. Już więc samo zestawienie kuli w tym dziele z nazwaniem go „ołtarzem” do­wodzi, że Goethe nie traktował owej rzeźby tylko jako formalnego eksperymentu. Takie działanie… Czytaj więcej »

W SZTUCE TANTRY

W sztuce tantry język geometrii to język największego uogólnienia. Pozwala przeto wznieść się poza czy ponad codzienność, rzeczy jednostkowe, Maję — złudę pozornej rzeczy­wistości dającej się objąć potocznym widzeniem, pozwala sięgnąć ku prawdom uniwersal­nym, prawom’ i wewnętrznej istocie mistycznie pojętego wszechbytu. „Dążność śilpijogina koncentruje się nie na formie, ale ponad nią,  na siłach, które tej formie pozwoliły… Czytaj więcej »

GEOMETRYCZNA CZYSTOŚĆ

Owo poznanie wyrażała sztuka tantryczna poprzez najbardziej abstrakcyjny sym­bolizm pionowych i poziomych linii, punktów i kół […]. Geometryczne formy opanowują ca­łą rozległość indyjskiego symbolizmu, zwłasz­cza w tantrycznych diagramach i formułach. W nich motywy dążą do absolutnej czystości geometrycznej”.Mówiąc o doskonalącej i po­głębiającej człowieka medytacji powiada tan- tryzm, że „medytować winien on nad pierwot­ną czystością pierwszej… Czytaj więcej »

DZIEŁA ABSTRAKCJI

Pierwszymi znanymi w historii dziełami abstrakcji, których nie należy mylić z przed­miotami zdobionymi ornamentem, były dzieła sztuki tantry. Pisze o nich znawca tej sztuki Ajit Mookerjee: „został stworzony i użyty no­wy język znaków symbolizujący stosunek mię­dzy człowiekiem i wszechświatem i ta metoda jogi osiągnęła znaczenie we wszystkich sztu­kach. Sztukę tantryczną’można traktować jako jedną z (najistotniejszych form… Czytaj więcej »

HISTORYCZNE SPOJRZENIE

Przedmioty także mo­gą wprawdzie — i czyniły to przez wieki — przekazywać określone, wyabstrahowane poję­cia, ale na zasadzie wymowy alegorii czy sym­bolu. Jest to wszakże język przekazu zanadto jednoznaczny i staje się wskutek tego bliski charakterem pismu obrazkowemu. Pojęciom i doznaniom bardziej skomplikowanym, wielointerpretacyjnym, bo wielowarstwowym, nie mo­że sprostać. Dla przekazania idei powszech­nych, pojęć nie… Czytaj więcej »

WOBEC ZNACZĄCYCH ZDARZEŃ

Wobec tych znaczących zdarzeń w czasie na­suwa się kilka pytań: dlaczego w sytuacji rów­noległego z kubizmem, a także poprzedzające­go go w czasie powstawania wielu i w wielu punktach geograficznych naraz dzieł abstrak­cyjnych kubizm pozostaje nieprzerwanie związany z przedmiotem? Skąd bierze się wo­bec oczywistości historycznej wyprzedzenia kubizmu przez sztukę abstrakcyjną niemal re­gularnie powtarzane w opracowaniach dotyczą­cych… Czytaj więcej »

BEZPRZEDMIOTOWE MALARSTWO

Należy przypuszczać, że odkrywców malar­stwa bezprzedmiotowego jest więcej, niż to odnotowane zostało w dziejach sztuki; tyle, że pozostali oni nieznani, albo też znani są tylko w swoich rodzinnych krajach. Tak czy inaczej, proces narodzin języka form abstrakcyjnych w malarstwie można już około 1910 roku uznać za dokonany, a. samo zjawisko — za nieodwracalnie w sztuce… Czytaj więcej »

PROWADZONE EKSPERYMENTY

W latach 1907—1908 prowadził on tego typu eksperymenty, z któ­rych zachowały się dwa rysunki i prace gra­ficzne wykonane techniką suchej igły. Zimą zaś 1908/1909 roku namalował szereg obrazów, w których występowały formy prostokątnych płaszczyzn przecinających się w przestrzeni i wirujące jakby na ich tle okręgi. Wówczas to powstała szeroko znana akwarela z 1909 ro­ku zatytułowana Kauczuk.… Czytaj więcej »

KOMPOZYCJE PRZESTRZENNE

Powstawały one zresztą już znacznie wcześ­niej. Pomijając wszakże takie przypadki od­osobnione, jak dekoracyjny pastel abstrakcyj­ny z 1893 roku Henry’ego van de Velde czy około 1900 roku powstałe podobne kompozycje przestrzenne z falistych form Hansa Schrnithalsa —już od roku 1905 w sposób zdecydo­wany i konsekwentny, a przede wszystkim powszechnie podejmują artyści poszukiwania w kierunku wyzwolenia sztuki… Czytaj więcej »